تجربه های فراگفتارنویسی «مهناز راز»قدم به ماه شعر گذاشت

به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی کلهر نیوز، مجموعه شعر «ماه شعرم به ناز می‌آید» سروده مهناز رازعبدی، شاعر،نویسنده و عضو اندیشکده کلمه‌گرایان ایران و مکتب اصالت کلمه، با عنوان فرعی «مجموعه شعر فراگفتار؛ شعر دال» از سوی نشر ماهواره منتشر شده است؛ اثری که با تکیه بر ظرفیت‌های نظری و زیبایی‌شناختی شعر دال، به تجربه‌ای متفاوت از حضور کلمات در جهان شعر می‌پردازد.

شعر دال؛ فراتر از واژه‌ها

شعر دال بر نگرشی متفاوت به ماهیت کلمه استوار است؛ نگرشی که در آن واژگان صرفاً ابزارهایی برای انتقال معنا نیستند، بلکه موجوداتی زنده، شخصیت‌پذیر و کنشگر به شمار می‌آیند.

این رویکرد که با بنیان‌گذاری دکتر آرش آذرپیک شکل گرفته، بر مفهومی با عنوان «آنیمیسم زبانی»از نظریه های دیگر آذرپیک تکیه دارد. بر اساس این دیدگاه، ویژگی‌ها، احساسات و کنش‌های انسانی می‌توانند به کلمات نسبت داده شوند و در سوی مقابل، خصوصیات و کارکردهای واژگان نیز به جهان انسان راه یابند. این رابطه دوسویه در مبانی نظری شعر دال با عنوان «هم‌تعمیمی» شناخته می‌شود.

در چنین نگرشی، شاعر صرفاً با جابه‌جایی واژگان یا خلق ترکیب‌های تازه روبه‌رو نیست، بلکه جهانی می‌آفریند که در آن کلمات امکان حضور، کنش، واکنش و حتی شخصیت‌یابی پیدا می‌کنند.

از آنیمیسم زبانی تا کلمه‌ـ‌کاراکتری

یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های شعر دال، تبدیل کلمات به شخصیت‌های زنده در متن است. در این رویکرد، واژه می‌تواند مانند یک کاراکتر داستانی بیندیشد، احساس کند، حرکت داشته باشد و در رخدادهای شعر مشارکت کند.

«تشخیص بسیط» از دیگر مفاهیم محوری این جریان است؛ مفهومی که در آن جاندارپنداری مستقیماً درباره خود کلمات و ارکان زبان اتفاق می‌افتد. به این ترتیب، واژه از جایگاه یک عنصر صرفاً زبانی خارج می‌شود و به بازیگری فعال در ساختار شعر تبدیل می‌شود.

در کنار آن، «تمثیل زبانی» نیز بر شکل‌گیری رخدادها از دل روابط میان کلمات تأکید دارد. در این ساختار، واژگان نه‌تنها حامل معنا، بلکه منشأ شکل‌گیری روایت و اتفاقات در جهان شعر هستند.

«تصویر زبانی» و «ایهام زبانی» نیز از دیگر ظرفیت‌هایی هستند که در مبانی نظری این رویکرد مورد توجه قرار گرفته‌اند. تصاویر در این جهان شعری می‌توانند بدون برخورداری از مصداقی مستقیم در جهان عینی، از مناسبات درونی زبان شکل بگیرند و معناهای چندلایه‌ای را پیش روی مخاطب قرار دهند.

تفاوت شعر دال با شعر زبان

در مبانی نظری این مجموعه، بر تمایز شعر دال با شعر زبان تأکید شده است. شعر دال را نمی‌توان صرفاً به بازی‌های زبانی، جابه‌جایی واژگان یا تجربه‌های فرمی محدود کرد؛ زیرا محور اصلی آن، زنده‌انگاری کلمات و شکل‌گیری جهانی آنیمیستی در متن است.

در این رویکرد، حتی جمله‌ها و ساختارهای زبانی نیز می‌توانند به کاراکترهایی مستقل تبدیل شوند و در شکل‌گیری جهان شعر نقش داشته باشند.

همچنین در پیوند شعر دال با شعر فراگفتار، بر هم‌افزایی دو ساحت زبان و بیان تأکید می‌شود؛ به این معنا که نوآوری‌های زبانی در کنار معنا، عاطفه و تجربه انسانی قرار می‌گیرند و هیچ‌یک جای دیگری را حذف نمی‌کند.

از عشق و فقدان تا دغدغه‌های اجتماعی

در مجموعه «ماه شعرم به ناز می‌آید»، تجربه‌های زبانی در کنار مضامین عاطفی و اجتماعی قرار گرفته‌اند. عشق، مادر، دلتنگی، فقدان، تنهایی، امید و روابط انسانی از جمله موضوعاتی هستند که در سروده‌های مهناز عبدی بازتاب یافته‌اند.

یکی از نمونه‌های قابل توجه این مجموعه، شعر «در انتظار معجزه» است که با کنار هم قرار دادن تصاویری همچون صف نان، سقف حقوق و چک برگشتی، به دشواری‌های زندگی روزمره و فشارهای اقتصادی اشاره می‌کند.

در بخش دیگری از کتاب نیز شاعر به موضوع خشونت علیه زنان پرداخته است. این شعر با بهره‌گیری از نشانه‌ها و تصویرهای زبانی، فضایی اعتراضی می‌آفریند و با عبارت «این پایان متن نیست / شروع ماجراست» به پایان می‌رسد؛ پایانی که بر تداوم مطالبه و ضرورت مواجهه با این مسئله اجتماعی تأکید دارد.

یکی از نمونه‌های عاطفی مجموعه، شعر شماره ۳۲ است که با تکرار عبارت «می‌نویسم» به تجربه غیاب و تنهایی می‌پردازد:

«می‌نویسم باران

جای خورشید خالی‌ست در متنم

می‌نویسم دریا

جای سایه‌ی درختان خالی‌ست در متنم

می‌نویسم غم

جای خودم خالی‌ست در متنم

می‌نویسم زندگی

جای من در زندگی هیچ کس خالی نیست.»

در این شعر، شاعر از غیبت عناصر طبیعت آغاز می‌کند و به‌تدریج به فقدان خویشتن می‌رسد. تکرار ساختار «می‌نویسم» پیوندی میان تصاویر ایجاد می‌کند و در پایان، با چرخشی عاطفی، فاصله میان حضور فرد در جهان و احساس دیده‌نشدن او در زندگی دیگران را آشکار می‌سازد.

این شعر نمونه‌ای از همراهی تجربه زبانی با عاطفه انسانی است؛ جایی که ساختار نوشتار، خود به بستری برای بیان تنهایی و فقدان تبدیل می‌شود.

تجربه‌ای در مسیر گسترش افق‌های شعر معاصر

مجموعه «ماه شعرم به ناز می‌آید» را می‌توان تلاشی برای تجربه و بازنمایی ظرفیت‌های شعر دال در قالب یک کتاب مستقل دانست. اهمیت این اثر در توجه هم‌زمان به امکانات درونی زبان و مضامین انسانی است؛ رویکردی که در آن کلمات از جایگاه عناصر منفعل بیان فراتر می‌روند و در مقام شخصیت‌هایی زنده و تأثیرگذار ظاهر می‌شوند.

مهناز راز عبدی در این مجموعه کوشیده است میان تجربه‌های نوآورانه زبانی و موضوعاتی همچون عشق، تنهایی، فقدان و مسائل اجتماعی پیوند برقرار کند؛ پیوندی که به مخاطب امکان می‌دهد در کنار مواجهه با جهان عاطفی شاعر، با ظرفیت‌های نظری و زیبایی‌شناختی شعر دال نیز آشنا شود.

مهناز رازعبدی شاعرفراییست در نوشتن کتابهای متعددی مشارکت داشته است که در زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود:

-حال من خوب است اما با تو بهتر می‌شوم (1402)، تهران: ماهواره

-غزل‌سرایان معاصر (1402)، تهران: ماهواره

– گم‌گشته‌ی نهانی (1402)، تهران: ماهواره

-نسیم بهشت (1402)، تهران: ماهواره

-آخرین لک‌لک کنار تالاب (1402)، تهران: گنجور

-گریه‌های ماهی سر قلاب (1402)، تهران: گنجور

-چنارهای کنار ده بالایی (1402)، تهران: گنجور

-التیام جان (1402)، تهران: گنجور

– آوای ملکوت (1402)، ارومیه: خسروانی مجد

انتهای پیام/-